Saturday, 24th January 2009
Đi bộ, không hoàn toàn vô hại
Đi bộ là hình thức di chuyển căn
bản đơn giản: đi bộ khi làm việc (nội trợ, văn phòng, đi kiểm tra, bốc xếp...);
đi bộ khi hành quân (bộ đội); và đi bộ thể dục (đi bộ thư giãn thông thường,
hay đi khi đánh golf).
Đi bộ là hình thức nhẹ nhất trong
các môn thể dục vì tương đối ít tốn năng lượng và ít cần đến trang thiết bị đi
kèm.
Đi bộ từ 30 đến 60 phút mỗi ngày
giúp tăng cường sự dẻo dai của cơ thể, làm giảm lượng đường trong máu, giảm
nguy cơ bị bệnh tim, bệnh tiểu đường loại II, giảm tai biến mạch máu não, tăng
tuổi thọ và giảm nguy cơ bị gãy xương vùng háng.
Tuy đi bộ có vẻ nhẹ nhàng nhưng
nhiều bị đau gối khi đi bộ. Nhiều người mắc bệnh loãng xương, càng cố gắng đi
bộ, hai gối càng bị đau, sau một thời gian thì không thể đi được nữa vì quá
đau.
Đi bộ có thể gây đau nhức, và làm
thoái hoá khớp.
Sự phát triển theo loài cho thấy,
dáng đi của con người có nguồn gốc từ dáng đi bốn chân được tiến hoá dần thành
đi hai chân. Khi đó, tất cả trọng lượng của cơ thể đè nặng lên hai chân nhất là
vùng gối và gây ra biến động chi dưới khi quá tải như đau gối, đau bàn chân khi
đi.
Khi đi, một bàn chân chạm gót,
chịu lực bước tới, rồi đong đưa sau đó chân lại chạm gót trở lại. Lúc chân chạm
gót lần sau là xong một chu kỳ đi. Khi chân chịu lực, lực tì đè lên các khớp
chi dưới khi đi bộ lớn hơn sự tưởng tượng nhiều.
Ở khớp háng, khi đi, khớp háng
chịu một trọng lượng 175kg ở một người có trọng lượng cơ thể 58,7kg. Ở khớp
gối, khi đi, sức nặng đè lên mâm chày thay đổi theo từng chuyển động, có khi
lên đến gấp 3 lần trọng lượng cơ thể trên mâm chày có diện tích 18 - 20cm2. Lực
tì đè lên mâm chày khớp gối từ 100 - 200kg.
Khi lên dốc hay xuống dốc, lực tì
đè lớn hơn, năng lượng tiêu hao nhiều hơn. Khi lên dốc hay xuống dốc, lực tác
động từ xương đùi vào xương bánh chè gấp 3,3 lần trọng lượng cơ thể, gấp 7 lần
so với đi đường bằng phẳng.
Như vậy, cơ thể phải chuẩn bị một
bộ máy cơ xương khớp đủ mạnh để chịu được lực tì đè khi di chuyển. Nếu xương
yếu, sụn khớp mỏng, cơ teo nhỏ thì lực chịu sẽ kém. Hậu quả là mệt mỏi, rồi cơn
đau ngày càng tăng.
Nếu bạn nặng 150 pounds và đạp xe
đạp ở vận tốc trung bình, bạn sẽ xài hết 270 calories trong 30 phút. Dĩ nhiên
nếu bạn đạp nhanh hơn hay lâu hơn, số calories bạn xài sẽ tăng lên và giúp bạn
giảm cân nhiều hơn. Mỗi một môn vận động đốt calories khác nhau. Đi bộ với vận
tốc trung bình đốt 225 calories cho 1 giờ đồng hồ. Bơi theo chiều dài hồ bơi
đốt 480 calories cho 1 giờ bơi. Vận động cơ thể khiến tim đập nhanh hơn
(aerobic) là cách tốt nhất để giảm lượng mỡ. Tuy nhiên, mỗi vận động nào thêm
cũng đều giúp đốt bớt calories, thí dụ như làm vườn, cắt cỏ, làm công việc
nhà...
Tập thể dục mà thôi có thể không
phải là cách hay nhất để xuống cân. Muốn mất một pound mỡ, bạn cần phải đốt
cháy 3,500 calories. Nếu bạn đi bộ một mile, bạn chỉ đốt có 80 calories mà thôi,
như vậy bạn phải đi đến 44 miles thì mới mất một pound mỡ.
Thật ra, việc xuống cân sẽ dễ
dàng hơn nếu bạn phối hợp sự tập thể dục với việc cắt giảm lượng calories. Nếu
bạn muốn xuống một pound trong một tuần lễ (đó là số trọng lượng an toàn và
khỏe mạnh được đề nghị), bạn cần phải giảm 500 calories mỗi ngày. Nếu bạn muốn
cắt giảm khoảng 300 calories trong thân thể, bạn có thể đạt được đòi hỏi đó
bằng cách đi bộ từ 3 đến 4 miles mỗi ngày, hay tham dự lớp tập thể dục. Bạn
cũng nên để ý đến việc ăn uống để cắt giảm thêm 200 calories nữa bằng cách
không uống nước ngọt hay ăn bơ quá nhiều.
Lịch sử xe đạp
1790, lần đầu tiên xuất hiện xe
đạp bắt đầu với cái célérifère, do bá tước Sivrac sáng chế. Nó là một cái máy
bằng gỗ, không có bánh xe để lái; việc chuyển hướng đòi hỏi phải lắc mạnh phần
trước của xe.
Năm 1813, nam tước người Đức Karl
Friedrich Drais làm cho bánh trước có thể thay đổi hướng được. Xe này được đặt
tên là Draisienne (xe của Drais) và nó đã được nhiều người hoan nghênh.
Sáng kiến lắp thêm pêđan cho bánh
trước được cho là thuộc về hai anh em Ernest Michaux và Pierre Michaux, thợ
đóng xe ở Paris.
Vào năm 1865, khi phải sửa chữa một cái Draisienne, họ đã lắp cho nó một chỗ để
chân, mô phỏng tay quay của máy quay tay của họ. Tuy nhiên, trước đó, vào năm
1849, có thể một thợ cơ khí Đức là Heinrich Fischer đã sáng chế ra pê đan trước
hai anh em Michaux. Pêđan ở bánh trước khiến cho bánh trước có kích thước lớn
(lớn hơn bánh sau) để tăng quãng đường đi trong mỗi vòng đạp. Cải tiến này đã
mang lại tên gọi mới cho thiết bị, bicycle (xe đạp).
Bicycle vốn được làm bằng gỗ. Từ
năm 1869 các xe đạp này đã được làm bằng thép.
Năm 1879, một người Anh là Lawson
đã sáng chế xích để truyền động cho bánh sau. Sáng chế này kèm theo các cải
tiến ở khung, đùi, đĩa, pêđan, hệ tay lái và phuốc. Năm 1885, J.K. Sartley cho
bánh trước có cùng đường kính với bánh sau và làm cái khung bằng ống thép.
Năm 1887, John Boyd Dunlop, một
nhà thú y Scotland,
tiếp tục cải tiến bánh xe với việc dùng ống hơi bằng cao su.
Năm 1890, Roberton ở Anh và
Édouard Michelin ở Pháp làm cho bánh có thể tháo lắp được.
Năm 1920, việc áp dụng các hợp
kim nhẹ đã giảm trọng lượng của xe được rất nhiều.
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ,
năm 1954, người Việt Nam đã cải tiến xe đạp thành xe đạp thồ, một phương tiện
vận chuyển quan trọng góp phần làm lên chiến thắng Điện Biên Phủ. Mức chở cao
nhất của xe đạp thổ là 352kg/chuyến.
Năm 1973 xe địa hình được chế tạo
ở California.
Xe đạp là một phương tiện giao
thông hai bánh và là một dụng cụ thể thao rất phổ biến. Đa số xe đạp chuyển
động nhờ lực đạp của người điều khiển, và giữa thăng bằng nhờ định luật bảo
toàn mômen quán tính.
Xe đạp được coi là phương tiện
giao thông thân thiện với môi trường sinh thái. Nó được sử dụng phổ biến ở
nhiều nước có thu nhập đầu người thấp, như các nước châu Phi, Việt Nam, Trung
Quốc, như phương tiện đi lại hằng ngày chính. Ở nhiều nước phương Tây, xe đạp
được dùng nhiều hơn cho các hoạt động thể thao hay dã ngoại. Việc sử dụng xe
đạp cho giao thông thường nhật cũng được khuyến khích tại các nước này với
đường dành riêng cho xe đạp. Phương tiện này cũng thích hợp cho các đường phố
nhỏ hẹp của các đô thị cổ, như Amsterdam
ở châu Âu.
