 |
Chiều trên bãi cát ven sông Hồng
Nắng chiều đã tắt ven Sông
  Bến đoạn tình với Thuyền như thế ru...  Nhiều đồ gốm sứ bị vỡ vưong vãi trên đất bãi ven Sông  Làm đất cho vụ trồng trọt mới  Đất bãi Tứ Liên ven sông Hồng chuyên canh hoa Hướng Dương |
 |
| Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh |
 |
| Cần phải xem xét trách nhiệm của các cơ quan quản lý liên quan trong vụ Vinalines. |
|
Hoàng Sư Phụ,
Fukuzawa Yukichi đã nói:
“Cái hồn của một nước nào thì y phụ vào dân nước ấy. Cái hồn của dân tộc nước
ấy lại y phụ vào thanh niên học sinh, ấy là linh hồn của nước dân vậy”.
Ai ai cũng ích kỷ cá nhân như vậy thật đáng trách, không
hiểu dân tộc Việt sẽ đi về đâu?
Nhìn lại bấy lâu nay, thanh
niên học sinh trong nước ta trình độ ngày càng thụt lùi so với thế giới, há
chẳng phải điều đáng lo cho quốc gia sao? Đặc biệt hơn là khi nói đến chuyện
chính trị, hưng vong của đất nước mà sao lắm bạn trẻ cho là chuyện rỗi hơi,
không cần quan tâm. Ai ai cũng ích kỷ cá nhân như vậy thật đáng trách, không
hiểu dân tộc Việt sẽ đi về đâu?
Là những chí sĩ yêu nước, tự
ta cảm thấy nỗi nhục dày vò về sự tụt hậu của đất nước. Vậy chúng ta phải làm
gì để có thể thúc đẩy đất nước tiến đến văn minh phương Tây. Không còn đường
nào khác là phải truyền bá, học hỏi các tư tưởng tiến bộ của các nước phương
Tây mà nhiều lần chúng ta lỡ nhịp rồi.
Vấn đề tiếp thu tri thức
nhân loại tại Việt Nam
1. Trong quá trình hiện đại
hoá, mở cửa và đi theo con đường chung của nhân loại, điều then chốt là tiếp
thu và học hỏi những tri thức của thế giới. Chúng ta không thể phát triển nếu
không học những bài học kinh nghiệm và sử dụng những thành tựu trong quá trình
phát triển của các quốc gia tiên tiến khác. Để từ đó, trên nền tảng văn hoá,
bản sắc, lịch sử đặc trưng của Việt Nam tìm ra mô hình và bài học phù
hợp cho sự phát triển của mình.
Hiện nay, một điểm yếu của
việc nghiên cứu là thiếu những cuốn sách và tri thức nền tảng của thế giới, đặc
biệt là về khoa học xã hội. Ngay cả các giáo viên và sinh viên ngành xã hội
cũng không đủ điều kiện tiếp cận nguồn tư liệu này. Sách vừa thiếu, ngoại ngữ
kém…và ngay cả các sinh viên và nhà nghiên cứu giỏi cũng không dễ dàng tiếp cận
được.
Nhật Bản bắt đầu công cuộc
canh tân đất nước với công cuộc Minh Trị Duy Tân (1868) bằng cách tích cực học
hỏi và tiếp thu những đặc điểm tiên tiến của văn minh Tây Phương. Trí thức Nhật
Bản hiểu rằng muốn vượt Tây Phương thì trước hết phải khám phá để học lấy những
bí quyết sở trường của Tây Phương không chỉ đơn thuần bằng việc mua súng đạn
hay tàu chiến mà phải thấy được đâu là những "sở trường và bí quyết"
của văn minh Tây phương. Họ cho rằng sách vở và những chuyến hành trình để
"thám sát" các nước Tây Phương là cách tối ưu nhất để thu được kinh
nghiệm và các bài học cần thiết để đạt được mục tiêu hiện đại hoá nước Nhật. Vì
thế, việc tiếp thu văn hóa Tây phương được chính phủ Minh Trị đặt làm ưu tiên
hàng đầu. Trong giai đoạn này, các dịch giả, điển hình là Fukuzawa Yukichi là
những người đầu tàu trong việc truyền bá kiến thức và những tư tưởng tiên tiến
của Tây Phương ở Nhật thông qua việc dịch và xuất bản rất nhiều sách vở của
phương Tây để học lấy những tư tưởng cốt lõi phục vụ cho công cuộc cải cách.
Tôi kinh ngạc khi nhận thấy nhiều tác phẩm lớn của phương
Tây đã được dịch ra tiếng Nhật từ rất sớm
Tôi kinh ngạc khi nhận thấy
nhiều tác phẩm lớn của phương Tây đã được dịch ra tiếng Nhật từ rất sớm, vào
nửa đầu thời Minh Trị (giai đoạn 1870-1885) như History of Civilization in
England của Henry Buckle; The Theory of Legislation - Principles of the Civil
Code của Bentham; On Liberty, Political Economy, Representative Government,
Utilitarianism của J.S. Mill; Social Statics của Herbert Spencer; De l'esprit
des lois của Montesquieu; Du contrat social của Rousseau.
Sau thất bại trong cuộc
chiến tranh Trung-Nhật (1894-1895), Trung Quốc cũng tiến hành một chương trình
tương tự. Những sĩ phu Trung Quốc có đầu óc cải lương với các lãnh tụ như Khang
Hữu Vi và Lương Khải Siêu chủ trương rằng Trung Quốc cần thực hiện công cuộc
canh tân theo gương Nhật Bản. Hàng ngàn sinh viên Trung Quốc đã sang Nhật du
học và vô số sách báo tiếng Nhật đã được dịch sang chữ Hán. Đỉnh cao của việc
dịch thuật các tác phẩm này diễn ra trong khoảng thời gian từ 1902 đến 1907,
khi mỗi năm trung bình có hơn 50 cuốn sách dịch được xuất bản và năm 1903 đạt
kỷ lục với 200 cuốn. Ngay trong thời gian này, chứ không phải chờ đến khi Đảng
Cộng sản Trung quốc lên cầm quyền, tác phẩm Tuyên Ngôn Ðảng Cộng Sản của Marx
và Engels đã được dịch cho người Trung quốc. Như Lương Khải Siêu nói, "Các
tư tưởng mới lan tràn như đám cháy" và những tư tưởng mới được truyền tải
thông qua sách dịch đó đã góp phần mang lại cuộc Cách mạng Tân Hợi 1911 ở Trung
Quốc.
Cũng thông qua Tân Thư, các
sĩ phu Việt Nam ở đầu thế kỷ 20 đã lĩnh hội được tư tưởng mới, điển hình là
Phan Châu Trinh, Thân Trọng Huề, Ðào Nguyên Phổ. Nhìn lại Nguyễn Trường Tộ là
nhà canh tân nổi tiếng của Việt Nam nhưng không thành công và khi đọc niên biểu
và những hoạt động mà Nguyễn Trường Tộ thực hiện, tôi nhận thấy dù các kiến
nghị ông viết rất nhiều và chính xác, nhưng ông không triển khai được các hoạt
động kèm theo mà Fukuzawa đã làm, đó là dịch thuật và mở trường dạy học…để đào
tạo ra một thế hệ mới. Cách tiếp cận của Nguyễn Trường Tộ là thuyết phục giới
quan lại, nhà vua và triều đình; còn Fukuzawa Yukichi chọn cách xây dựng một tầng
lớp mới, tạo dựng tinh thần mới cho cả dân tộc. Nhờ đó, Fukuzawa Yukichi đã
thành công.
2 Trong lời Phát Đoan của bộ
Nho Giáo, Trần Trọng Kim viết “Xét ra cho kỹ, sự bỏ cũ thay mới của ta hiện
thời bây giờ không phải là không cấp bách, nhưng vì người mình nghĩ nông nổi,
không suy nghĩ cho chín, chưa gì đã đem phá hoại cả đi. Thành thử cái xấu, cái
dở của mình thì vị tất đã bỏ đi được mà lại làm hỏng mất đi cái phần tinh tuý
đã giữ cho xã hội ta bền vững hàng mấy nghìn năm”.
Có lắm người tưởng rằng mình
bắt chước người ngoài là điều có ích cho sự tiến hoá của nòi giống mình. Không
ngờ rằng, sự bắt chước vội vàng quá, không nghĩ cho chín, lại thành cái độc,
gây ra thứ bệnh cho xã hội mình…Mỗi dân tộc có một cái tinh thần riêng, cũng
như mỗi cây có cội rễ đâm xâu xa xuống đất. Hễ cây nào tốt, hút được nhiều khí
chất thì cành lá rườm rà. Dân tộc nào cường thịnh là người đã biết lưu giữ cái
tinh thần của mình được tươi tốt luôn.”
Cho đến nay, 100 năm sau khi
Trần Trọng Kim viết Việt Nam Sử lược, tính cách của người Việt Nam vẫn không hề
thay đổi.
3. Trong cuốn Tâm lý đám
đông, Le Bon viết “Một dân tộc là một cơ thể sống được sinh thành bởi quá khứ
nên cũng giống như mọi cơ thể sống khác, nó chỉ có thể biến chuyển bởi những
tích tụ từ đời này qua đời khác một cách chậm chạp và lâu dài. Những thay đổi
mà con người có thể tạo ra chỉ là thứ bề ngoài…
Nếu không có truyền thống,
tinh hoa của dân tộc hay nền văn minh dân tộc đó không thể được hình thành. Vì
thế, con người sẽ có hai mối quan tâm chính kể từ khi được sinh ra, là thiết
lập cho mình một hệ thống những tập tục, và cũng chính là thứ mà con người sẽ
nỗ lực phá bỏ khi những tác dụng hữu ích của chúng không còn nữa. Không thể có
nền văn minh nếu thiếu truyền thống nhưng không thể có phát triển nếu không phá
bỏ những truyền thống đó. Khó khăn nan giải nhất là tìm ra sự cân bằng giữa ổn định
và phát triển, tức là sự biến đổi. Nếu một dân tộc cho phép truyền thống của
mình bám rễ quá sâu và quá vững chắc thì sẽ chẳng còn gì có thể thay đổi được
nữa... Trong trường hợp đó, những cuộc cách mạng bạo động cũng chẳng mang lại
điều gì bởi khi đó, những mảnh vỡ của hệ thống phong tục lại dần dần gắn bó lại
với nhau để rồi trở lại thời quá khứ mà không hề có chút thay đổi nào…”
Làm thế nào để truyền bá tư
tưởng tiến bộ của phương Tây?
Các xã hội phát triển Âu -
Mỹ được xây dựng trên những nền tảng tri thức vững chắc, vốn được kế thừa và
phát triển từ thời Hy Lạp, La Mã, qua các thời kỳ Phục Hưng, Khai sáng và thời
kỳ Chủ nghĩa hiện đại của thế kỷ XIX - XX. Tất cả những tri thức nền tảng này
đều được đúc kết trong tác phẩm của những học giả nổi tiếng (Plato, Aristote, Newton, Darwin,
Kant, Hegel, Tocqueville, Mill, Russell, Wcher, Smith. Hayek...), chúng làm nền
móng cho tòa nhà tri thức phương Tây, làm cơ sở cho triết học, khoa học tự
nhiên, khoa học nhân văn, nghệ thuật, xã hội dân sự và Nhà nước pháp quyền. ..
 Người Nhật đã biết tiếp thu kiến thức phương Tây từ rất sớm.
Nhiều quốc gia khác đã học
tập phương Tây như Nhật Bản khi nhận ra rằng đằng sau sức mạnh bề ngoài về quân
sự và công nghệ, phương Tây còn sở hữu một lâu dài tri thức đồ sộ. Ngay từ thời
Minh Tri cách đây 120 năm, giới trí thức Nhật Bản đã quyết tâm dịch những tác
phẩm kinh điển phương Tây ra tiếng Nhật. Việc dịch thuật đã trở thành chiến
lược quốc gia, góp phần quyết đinh vào việc xây dựng cơ sở nền tảng cho các
ngành khoa học tự nhiên cũng như khoa học nhân văn của Nhật Bản, giúp nước này
chỉ trong thời gian ngắn đã đuổi kịp phương Tây, xây dựng được một xã hội giàu
có, dân chủ và tiến bộ hàng đầu thế giới, đồng thời vẫn giữ được bản sắc hết
sức riêng biệt của mình.
Con đường canh tân của Nhật
Bản đã làm bài học và hình mẫu cho giới trí thức Trung Quốc, Hàn Quốc và nhiều
quốc gia khác ở Châu Á. Việt Nam cũng là một quốc gia nằm trong quỹ đạo tư
tưởng Đông Á. Những người đi tiên phong như Trương Vĩnh Ký, Huỳnh Tịnh Của, Nguyễn
Văn Vĩnh rồi điển hình như Phan Chu Trinh... đã bắt tay vào dịch những tác phẩm
phương Tây để truyền bá tới công chúng Việt Nam. Nhưng vì nhiều lý do khiến cho
việc dịch thuật những tác phẩm rường cột của phương Tây diễn ra chậm chạp. Như
vậy. Việt Nam
đã đi sau các nước Châu Á nói trên không chỉ về kinh tế mà còn cả về học thuật.
Riêng về học thuật việc thiếu những cuốn sách rường cột được dịch ra tiếng Việt
khiến cho Việt Nam
bị mất để và tụt hậu so với thế giới.
Như chúng ta đã biết, tình
hình tiếp nhận tri thức tiến bộ phương Tây tại Việt Nam là rất tồi tệ rồi. Vậy nhân dịp
ra mắt hàng loạt các tác phẩm kinh điển về tư tưởng của phương Tây tại Việt Nam, chúng ta nên tổ chức các câu lạc bộ, hội
nghiên cứu về tư tưởng phương Tây để dễ dàng truyền bá hơn tư tưởng phương Tây
vào Việt Nam.
Qua tiếp nhận trí thức mới này thì mới mong thúc đẩy được dân chủ tại Việt Nam, nơi nhiều
người còn lơ mơ về nhân quyền và dân chủ.
Chúng ta có tổ chức được 1
ngôi trường tư thục như Đông Kinh Nghĩa thục ngày xưa của cụ Phan để truyền bá
các tư tưởng này ta nghĩ còn tốt hơn rất nhiều. Bây giờ tại VN đã cho phép lập
trường tư thục rồi.
Trên đây chỉ là chút ý kiến
của tôi, mong các vị đóng góp. Về trí và lực thì tôi vẫn chưa đủ nên cần các vị
hỗ trợ thêm để ý tưởng này thành hiện thực.
|
Bà Phạm Thị Lài (SN 1960) và con gái là Hồ Nguyên Thủy (SN1979) đã khỏa thân để giữ phần đất mà họ cho rằng đã bị Công ty CIC 8 chiếm đoạt một cách thiếu minh bạch. Người chồng, sức yếu, thế cô, cổ ngắn uất ức đến nỗi đã một lần uống thuốc sâu tự tử để phản đối. Còn giờ, hai người phụ nữ nói họ chấp nhận “lột đồ chịu nhục” để phản đối. Bởi “tài nguyên” mà họ bảo vệ chính là ngôi nhà, là sinh kế của họ.
Hậu họa khôn lường từ Tây Nguyên, từ nhà máy điện hạt nhân (nếu vẫn xây dượng)... sẽ đổ lên đầu các cháu!
 |
| Nhà văn Nguyên Ngọc Ảnh: Ngô Vương Anh |
